Sinds 1 januari 2026 is een Gebouw Automatiserings- en Controle Systeem, kortweg GACS, verplicht voor bepaalde utiliteitsgebouwen. Deze verplichting is vastgelegd in het Besluit bouwwerken leefomgeving en komt voort uit de Europese regelgeving EPBD IV.
De verplichting geldt voor eigenaren van utiliteitsgebouwen, inclusief productiehallen en werkplaatsen. Daarbij geldt als norm dat het gezamenlijke vermogen van alle systemen voor verwarming en koeling meer dan 290 kW bedraagt. Per 1 januari 2030 wordt deze grens verlaagd naar 70 kW.
Wat is een GACS?
Een GACS is een geavanceerd systeem dat de klimaat- en energie-installaties in een gebouw uitleest en bestuurt. Het systeem controleert, registreert en analyseert het energieverbruik permanent en kan dit waar nodig bijsturen. Daarnaast toetst een GACS de energie-efficiëntie van het gebouw. Het systeem kan rendementsverliezen van installaties opsporen en de beheerder informeren over mogelijke verbeteringen. Ook maakt het communicatie mogelijk tussen verschillende installaties en apparaten in het gebouw. Denk daarbij ook aan samenwerking met systemen die het energiegebruik beïnvloeden, zoals opslagsystemen, zonnepanelen en laadpalen.
Een GACS vormt daarmee een slimme, integrale laag over de bestaande technische installaties van een gebouw. Het verzamelt continu data over onder meer verwarming, koeling, ventilatie en verlichting. Door deze gegevens te analyseren, kunnen afwijkingen en inefficiënties vroegtijdig worden gesignaleerd. Vervolgens kan het systeem automatisch bijsturen, zodat de installatie optimaal functioneert.
Daarmee is een GACS meer dan een energieregistratie- en bewakingssysteem (EBS), een gebouwautomatiseringssysteem (GBS) of een energiemanagementsysteem (EMS).
Beoordeling vraagt specialistische kennis
Met een checklist kan worden beoordeeld of een gebouw voldoet aan de GACS-regelgeving. Deze checklist is specialistisch werk. De checklist bestaat uit zeven pagina’s met normen voor onder meer verwarming, warm tapwater, airco’s, ventilatie, verlichting en zonwering. Op basis van deze checklist wordt het systeem ingedeeld in een klasse, variërend van A, zeer efficiënt, tot D, inefficiënt.
Het doel van een GACS is het verminderen van het energiegebruik in gebouwen. Voor eigenaren en gebruikers zijn de belangrijkste voordelen het voorkomen van energieverspilling, lagere energiekosten en verbetering van het comfort in het gebouw.
Advies aan wasserijen en stomerijen
De regelgeving over GACS is complex en gedetailleerd. Meer informatie hierover, en bedrijven die kunnen ondersteunen, is te vinden op de websites van:
- FHI (Federatie van technologiebranches)
- Techniek Nederland en
- TVVL (vereniging van professionals in de installatietechniek)
Het advies aan wasserijen en stomerijen is om te inventariseren of GACS wel of niet van toepassing is. Dit kan door het vermogen van alle verwarmings- en koelingssystemen bij elkaar op te tellen. Komt dit totaal uit boven 290 kW, dan is het advies om een gespecialiseerd bedrijf in te schakelen.